Cyberaanval

Wat is een cyberaanval?

Een cyberaanval is een aanval die met digitale middelen wordt uitgevoerd: via internet, een netwerk, een besmet bestand of een misleidend bericht. Het Amerikaanse standaardisatie-instituut NIST omschrijft een cyberaanval onder meer als een poging om zonder toestemming toegang te krijgen tot systemen, diensten of gegevens.

Het verschil met een gewone storing is de opzet. Een cyberincident kan ook ontstaan door een fout of een kapotte server; bij een cyberaanval zit er altijd een aanvaller achter. Dat kan een criminele groep zijn die geld wil verdienen, een staat die spioneert of saboteert, een activist die aandacht zoekt of een insider binnen de organisatie.

Aanvallen richten zich op 1 of meer van de 3 doelen van beveiliging uit de CIA-triade. Bij diefstal van gegevens gaat de vertrouwelijkheid verloren. Bij het wijzigen van gegevens of het versleutelen ervan door ransomware gaat de integriteit of beschikbaarheid verloren. Een DDoS-aanval maakt een dienst onbereikbaar en raakt de beschikbaarheid.

Cyberaanvallen treffen zowel organisaties als burgers. In 2024 kwam 4 procent van de Nederlanders van 15 jaar of ouder in aanraking met hacken (bron: CBS, 2025). Het vakgebied dat zich tegen aanvallen verdedigt, heet cybersecurity.

Welke soorten cyberaanvallen zijn er?

Er zijn tientallen soorten cyberaanvallen. Deze 9 kom je het vaakst tegen:

Soort aanval	Wat de aanvaller doet	Wat er wordt geraakt
Phishing	Stuurt een nepbericht om inloggegevens of betaalgegevens te ontfutselen	Vertrouwelijkheid
Ransomware	Versleutelt bestanden en eist losgeld, vaak met dreiging om gestolen gegevens te publiceren	Beschikbaarheid en vertrouwelijkheid
DDoS-aanval	Overspoelt een website of dienst vanaf veel computers tegelijk met verkeer	Beschikbaarheid
Malware	Installeert kwaadaardige software die gegevens steelt of systemen overneemt	Alle 3
Social engineering	Misleidt mensen zodat ze zelf toegang geven of informatie delen	Vertrouwelijkheid
SQL-injectie	Stuurt kwaadaardige opdrachten via een invoerveld naar een database	Vertrouwelijkheid en integriteit
Man-in-the-middle-aanval	Onderschept of wijzigt communicatie tussen 2 partijen	Vertrouwelijkheid en integriteit
Zero-day	Misbruikt een kwetsbaarheid waarvoor nog geen update bestaat	Afhankelijk van de kwetsbaarheid
Supply-chain-aanval	Valt een leverancier aan om via diens software of diensten bij klanten binnen te komen	Alle 3

Veel aanvallen combineren technieken. Een phishingmail levert inloggegevens op, waarmee de aanvaller malware plaatst die later ransomware start.

Hoe verloopt een cyberaanval?

Een gerichte cyberaanval verloopt meestal in fasen. Aanvallers nemen daar soms weken voor, zodat ze ongemerkt zo veel mogelijk schade kunnen aanrichten:

1. Verken het doelwit: de aanvaller zoekt informatie over medewerkers, systemen en zwakke plekken.
2. Dring binnen: via phishing, gestolen wachtwoorden, een onbeveiligde toegang op afstand of een kwetsbaarheid in software.
3. Verspreid je in het netwerk: de aanvaller zoekt meer rechten en belangrijke systemen, zoals servers en back-ups.
4. Sla toe: gegevens stelen, systemen versleutelen of diensten platleggen.
5. Pers af of verdwijn: bij ransomware volgt een losgeldeis, bij spionage blijft de aanvaller liefst onopgemerkt.

Ransomware is voor organisaties de bekendste vorm. In 2024 vonden in Nederland minimaal 121 unieke ransomware-incidenten plaats (bron: NCSC, 2025). Het aantal bedrijven dat getroffen wordt, daalt wel: het percentage bedrijven met ten minste 1 cyberincident door een aanval van buitenaf zakte naar 4 procent in 2024 (bron: NCSC, 2026).

Voorbeeld uit de praktijk

Op maandag 23 december 2019 werd de Universiteit Maastricht getroffen door een grote ransomware-aanval. De Windows-systemen van de universiteit lagen plat, waardoor studenten en medewerkers niet konden werken. De universiteit betaalde uiteindelijk 197.000 euro losgeld aan de aanvallers. Politie en Openbaar Ministerie volgden het geld en konden later een deel ervan in beslag nemen (bron: OM, 2022).

Een aanval van een ander type vond plaats op 23 juni 2025, rond de NAVO-top in Den Haag. Een tiental Nederlandse organisaties, waaronder verschillende gemeenten, was die dag doelwit van DDoS-aanvallen. Meerdere aanvallen werden opgeëist door de pro-Russische groep NoName057(16). Volgens de Rijksoverheid ging het om tijdelijke onbereikbaarheid, zonder inbraak of datadiefstal (bron: Rijksoverheid, 2025).

Cyberaanvallen in de praktijk van een security-professional

Security-professionals werken aan 3 kanten van een cyberaanval: voorkomen, ontdekken en afhandelen. Een SOC-analist in een security operations center bekijkt meldingen uit monitoring en herkent een aanval in een vroege fase. Een incident responder leidt de afhandeling volgens een plan voor incident response: systemen isoleren, sporen veiligstellen en herstellen.

Een ethical hacker of pentester voert juist gecontroleerde aanvallen uit, met toestemming, om zwakke plekken te vinden voordat een echte aanvaller dat doet. Een analist in threat intelligence volgt welke groepen actief zijn en welke technieken ze gebruiken. Wie de verschillende soorten aanvallen goed begrijpt, heeft een basis voor al deze functies.

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er bij een cyberaanval?

Bij een cyberaanval dringt een aanvaller binnen in systemen of verstoort hij een dienst. Afhankelijk van het type worden gegevens gestolen, bestanden versleuteld of websites onbereikbaar gemaakt. Bij ransomware volgt een losgeldeis. Een organisatie moet dan systemen isoleren, het incident melden waar dat verplicht is en herstellen vanuit back-ups.

Hoe groot is de kans op een cyberaanval?

De kans is reëel, maar daalt voor bedrijven. Het percentage bedrijven met ten minste 1 cyberincident door een aanval van buitenaf lag in 2024 op 4 procent (bron: NCSC, 2026). Bij burgers kwam in 2024 4 procent in aanraking met hacken en ruim 9 procent met online oplichting en fraude (bron: CBS, 2025).

Hoe kan ik me beschermen tegen cyberaanvallen?

Zet multifactorauthenticatie aan, gebruik voor elk account een ander sterk wachtwoord en installeer updates zodra ze beschikbaar zijn. Maak regelmatig back-ups die niet continu verbonden zijn. Wees alert op onverwachte berichten met een link of betaalverzoek. Organisaties voegen daar monitoring en training van medewerkers aan toe.

Hoe komen hackers binnen?

Hackers komen meestal binnen via phishing, gestolen of zwakke wachtwoorden, onbeveiligde toegang op afstand of kwetsbaarheden in software waarvoor nog geen update is geïnstalleerd. Soms komen ze binnen via een leverancier, een supply-chain-aanval. Eenmaal binnen zoeken ze naar meer rechten en belangrijke systemen.