Jamming

Wat is jamming?

Jamming betekent letterlijk “storen” of “blokkeren”. In security gaat het om het bewust verstoren van draadloze signalen. Het apparaat waarmee dat gebeurt, heet een jammer of stoorzender. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) omschrijft een jammer als een apparaat dat de ontvangst van een radiosignaal verstoort.

De 2 bekendste soorten zijn volgens de RDI de GPS-jammer en de mobiele-telefoniejammer. Een GPS-jammer zorgt dat navigatie en volgsystemen hun positie kwijtraken. Een mobiele-telefoniejammer maakt bellen en mobiel internet in de omgeving onmogelijk. Er bestaan ook jammers voor wifi en voor andere draadloze verbindingen.

Jamming is een aanval op de beschikbaarheid, 1 van de 3 doelen uit de CIA-triade. Het lijkt daarin op een DDoS-aanval, die een website of netwerk onbereikbaar maakt, alleen gebeurt het bij jamming via radiogolven in plaats van via internetverkeer.

Jamming is iets anders dan spoofing. Het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA) legt het verschil zo uit: bij jamming kan een ontvanger het satellietsignaal niet meer oppikken, bij spoofing krijgt de ontvanger valse signalen met een verkeerde positie of tijd. Spoofing is lastiger te merken, omdat het apparaat gewoon lijkt te werken.

Hoe werkt jamming en wat zijn de gevolgen?

Een jammer zendt volgens de RDI een “breedbandig” signaal uit dat radioverkeer plaatselijk onmogelijk maakt. Een jammer kan op 1 frequentie storen (singleband) of op meerdere frequenties tegelijk (multiband). Dat hangt af van het aantal antennes. Het formaat van een jammer zegt niets over hoe sterk hij stoort.

De RDI noemt deze gevolgen van jamming:

• Het alarmnummer 112 is niet bereikbaar, en daarmee ook politie, brandweer en ambulance niet.
• Radioverbindingen werken niet, waaronder het portofoonnetwerk C2000 van de hulpdiensten.
• Mobiele netwerken voor bellen en internet vallen weg.
• Opsporing wordt gehinderd, bijvoorbeeld omdat GPS-bakens niet meer werken.
• Alarmsystemen, afstandsbedieningen en medische apparatuur kunnen uitvallen.

Een jammer is volgens de RDI te herkennen aan 1 of meer korte antennes, alleen een aan-uitknop en het ontbreken van een CE-markering.

Is jamming in Nederland verboden?

Ja. Volgens de RDI zijn alle soorten jammers verboden en is iedereen strafbaar die een jammer bezit, gebruikt of verkoopt. Een vergunning voor een jammer bestaat niet.

De basis ligt in artikel 10.15 van de Telecommunicatiewet: een radioapparaat aanleggen, aanwezig hebben of gebruiken mag alleen met een vergunning of als er een wettelijke uitzondering geldt. Een jammer kan daar nooit aan voldoen. De Wet op de economische delicten maakt dit strafbaar. Omdat een jammer niet per ongeluk aan staat, is er volgens de RDI sprake van opzet en is het een misdrijf met een maximale gevangenisstraf van 6 jaar (bron: RDI, 2021). Daarnaast kunnen artikelen uit het Wetboek van Strafrecht gelden, zoals het opzettelijk verstoren van een telecommunicatienetwerk.

De RDI spoort samen met politie en douane aanbieders en gebruikers van jammers op en probeert invoer te voorkomen.

Voorbeeld uit de praktijk

Sinds februari 2022 ziet EASA een duidelijke toename van GNSS-jamming en spoofing, vooral rond conflictgebieden en in gebieden zoals de Middellandse Zee, de Zwarte Zee, het Midden-Oosten, de Oostzee en het Noordpoolgebied (bron: EASA). GNSS is de verzamelnaam voor satellietnavigatie, waaronder GPS en het Europese Galileo.

Voor de luchtvaart betekent dit dat vliegtuigen hun satellietpositie kunnen verliezen. EASA publiceerde daarom een Safety Information Bulletin met aanbevelingen voor luchtvaartmaatschappijen, luchtverkeersleiding en fabrikanten. De vierde herziening daarvan verscheen op 3 juli 2026 (bron: EASA).

Jamming in de praktijk van een security-professional

Voor de meeste organisaties is jamming vooral een risico voor de beschikbaarheid van draadloze systemen. Een security officer houdt er rekening mee bij systemen die op GPS, mobiel netwerk of wifi leunen, zoals track-and-trace van vrachtwagens, draadloze alarmsystemen en toegangssystemen. De vraag is dan: wat gebeurt er als het signaal wegvalt, en valt dat op?

Bij OT-security en in de vitale infrastructuur speelt jamming een grotere rol. Systemen voor energie, transport en telecom gebruiken GPS soms ook voor een nauwkeurige tijd. Een security-professional brengt die afhankelijkheid in kaart en zorgt voor een terugvaloptie. Ook bij IoT-security is het een aandachtspunt, omdat veel slimme apparaten draadloos communiceren. Wie een jammer aantreft, schakelt de RDI of de politie in; zelf onderzoeken of uitzetten hoort daar niet bij.

Veelgestelde vragen

Hoe werkt een jammer?

Een jammer zendt een sterk radiosignaal uit op dezelfde frequenties als bijvoorbeeld GPS, mobiel netwerk of wifi. Ontvangers in de buurt kunnen het echte signaal daardoor niet meer oppikken. Het gevolg is dat navigatie, bellen of internet wegvalt. De RDI waarschuwt dat daardoor ook het alarmnummer 112 onbereikbaar kan worden.

Is een jammer legaal?

Nee. In Nederland zijn alle soorten jammers verboden. Volgens de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur is iedereen strafbaar die een jammer bezit, gebruikt of verkoopt, en bestaat er geen vergunning voor. Opzettelijk gebruik is een misdrijf met een maximale gevangenisstraf van 6 jaar. De RDI kan de jammer in beslag nemen.

Wat is een wifi-jammer?

Een wifi-jammer is een stoorzender die draadloze netwerken in de omgeving verstoort, zodat apparaten geen verbinding meer maken met wifi. Daarmee kunnen ook draadloze camera’s en alarmsystemen die via wifi werken uitvallen. Een wifi-jammer valt onder hetzelfde verbod als andere jammers: bezit, gebruik en verkoop zijn in Nederland strafbaar.

Wat betekent anti-jamming?

Anti-jamming is de verzamelnaam voor maatregelen die de gevolgen van jamming beperken. Denk aan ontvangers die storing beter kunnen weerstaan en aan het niet alleen vertrouwen op 1 signaal, bijvoorbeeld een bedraad alarmsysteem als aanvulling op een draadloos systeem. Organisaties leggen vooraf vast wat er moet gebeuren als een signaal wegvalt.