Encryptie
Bijgewerkt op · Door Maarten van den Bos
Encryptie is het versleutelen van gegevens, zodat ze onleesbaar worden voor iedereen die de juiste sleutel niet heeft. Een algoritme zet leesbare tekst om in een reeks willekeurige tekens. Alleen met de sleutel kan de ontvanger de gegevens weer ontsleutelen. Encryptie beschermt berichten, bestanden, wachtwoorden en internetverbindingen.
Wat is encryptie?
Encryptie, in het Nederlands versleuteling, is de techniek om gegevens zo te veranderen dat ze zonder sleutel betekenisloos zijn. De leesbare gegevens heten plaintext, de versleutelde versie ciphertext. Het omgekeerde proces heet decryptie of ontsleutelen. Het vakgebied dat zich met deze technieken bezighoudt, heet cryptografie.
Encryptie beschermt vooral de vertrouwelijkheid van gegevens, 1 van de 3 pijlers van informatiebeveiliging uit de CIA-triade. Wie een versleutelde laptop steelt of versleuteld netwerkverkeer onderschept, kan er zonder sleutel niets mee.
Er zijn 2 hoofdvormen van encryptie:
| Kenmerk | Symmetrische encryptie | Asymmetrische encryptie |
|---|---|---|
| Sleutels | 1 gedeelde sleutel voor versleutelen en ontsleutelen | Een sleutelpaar: een publieke en een privésleutel |
| Snelheid | Snel, geschikt voor grote hoeveelheden data | Langzamer |
| Bekend voorbeeld | AES | RSA |
| Typisch gebruik | Harde schijven en bestanden versleutelen | Sleutels veilig uitwisselen en digitale handtekeningen |
In de praktijk werken ze vaak samen. Bij een beveiligde internetverbinding via TLS spreken computer en server eerst met asymmetrische encryptie een sleutel af en versleutelen ze daarna de rest van het verkeer symmetrisch. Het beheer van publieke sleutels en certificaten heet PKI.
Hoe werkt encryptie?
Encryptie combineert een algoritme, een vaste rekenmethode, met een sleutel, een lange reeks bits. Het proces gaat zo:
- Kies een algoritme en genereer een sleutel.
- Voer de leesbare gegevens en de sleutel in het algoritme in.
- Verstuur of bewaar de versleutelde uitkomst, die op willekeurige tekens lijkt.
- Ontsleutel de gegevens met de juiste sleutel om ze weer leesbaar te maken.
De veiligheid zit niet in het geheimhouden van het algoritme, want de meeste algoritmes zijn openbaar. De veiligheid zit in de sleutel. Een lange sleutel heeft zoveel mogelijke combinaties dat raden ondoenlijk is.
Nederlandse bedrijven gebruiken encryptie niet allemaal even vaak. In 2024 maakte 90 procent van de grote bedrijven (250 of meer werkzame personen) gebruik van encryptie van data, tegenover 33 procent van de microbedrijven (2 tot 10 werkzame personen) (bron: CBS, 2025).
De komst van quantumcomputers verandert het beeld. Volgens het NCSC kunnen quantumcomputers tussen 2030 en 2040 genoeg rekenkracht hebben om veel gebruikte cryptografie te breken. Kwaadwillenden kunnen nu al versleutelde data verzamelen om die later te ontsleutelen. Het NCSC adviseert organisaties daarom nu een plan te maken voor de overstap naar quantumveilige cryptografie.
Voorbeeld uit de praktijk
EncroChat was een aanbieder van versleutelde telefoons die veel werden gebruikt door criminelen. In 2020 lazen Nederlandse en Franse opsporingsdiensten maandenlang mee met meer dan 20 miljoen chatberichten, voor een belangrijk deel live (bron: Openbaar Ministerie, 2020).
Opvallend is hoe dat lukte. De encryptie werd niet gekraakt. Justitie onderschepte de berichten op de toestellen nog voordat ze versleuteld werden. Het voorbeeld laat zien dat encryptie zo sterk is als het zwakste punt eromheen: wie toegang heeft tot het apparaat zelf, kan gegevens lezen voordat encryptie ze beschermt.
Encryptie in de praktijk van een security-professional
Een security architect bepaalt welke gegevens versleuteld moeten worden en hoe: op de schijf, in de database, in de cloud en onderweg over het netwerk. Sleutelbeheer is daarbij het lastigste deel. Wie de sleutel kwijtraakt, verliest de data. Wie de sleutel laat slingeren, verliest de bescherming.
Information security officers en privacy officers toetsen of encryptie aansluit bij de regels, zoals de AVG, die passende beveiliging van persoonsgegevens vraagt. Criminelen gebruiken dezelfde techniek ook tegen organisaties: ransomware versleutelt bestanden en eist losgeld voor de sleutel. Een VPN is een ander dagelijks voorbeeld van encryptie op het werk.
Veelgestelde vragen
Wat betekent encryptie?
Encryptie betekent versleuteling: gegevens omzetten in onleesbare tekens met een algoritme en een sleutel. Alleen wie de juiste sleutel heeft, kan de gegevens weer leesbaar maken. Encryptie beschermt zo berichten, bestanden en verbindingen tegen meelezen door onbevoegden, bijvoorbeeld bij diefstal van een laptop of op openbare wifi.
Wat betekent encryptie van data in rust?
Data in rust (data at rest) zijn gegevens die opgeslagen staan, bijvoorbeeld op een harde schijf, usb-stick, server of in de cloud. Encryptie van data in rust versleutelt die opslag, zodat een gestolen schijf of back-up onleesbaar is. Het tegenovergestelde is data in transit: gegevens die onderweg zijn over een netwerk.
Waarom krijg ik in WhatsApp het bericht dat berichten end-to-end versleuteld zijn?
Die melding betekent dat berichten op je eigen telefoon worden versleuteld en pas op de telefoon van de ontvanger weer leesbaar worden. Tussendoor, ook op de servers van de dienst, zijn ze onleesbaar. Dat heet end-to-end encryptie. Wie toegang heeft tot een ontgrendelde telefoon zelf, kan de berichten wel lezen.
Bronnen
Gerelateerde begrippen
- TLS (Transport Layer Security)
TLS staat voor Transport Layer Security: het protocol dat de verbinding tussen een client, zoals je browser, en een server versleutelt. TLS zorgt dat niemand onderweg kan meelezen of berichten ongemerkt kan aanpassen, en controleert met een certificaat of je met de juiste server praat. Het slotje en https in de adresbalk laten zien dat TLS wordt gebruikt.
- PKI (public key infrastructure)
PKI staat voor public key infrastructure: het stelsel van organisaties, afspraken en techniek waarmee digitale certificaten worden uitgegeven, beheerd en ingetrokken. Een certificaat koppelt een publieke sleutel aan een persoon, organisatie of server. Een vertrouwde certificaatautoriteit staat met haar digitale handtekening garant voor die koppeling. Zo maakt PKI versleutelde verbindingen en digitale handtekeningen mogelijk.
- VPN (virtual private network)
VPN staat voor virtual private network: een versleutelde verbinding over een bestaand netwerk, zoals internet. Het verkeer tussen je apparaat en een VPN-server loopt door een beveiligde tunnel, zodat anderen het niet kunnen meelezen of aanpassen. Bedrijven gebruiken een VPN voor thuiswerkers, particulieren vooral op openbare wifi.
- Ransomware
Ransomware is een vorm van malware die bestanden, systemen of back-ups versleutelt, zodat het slachtoffer er niet meer bij kan. De aanvaller eist losgeld, meestal in cryptovaluta, in ruil voor de sleutel om alles weer te ontsleutelen. Vaak stelen criminelen eerst ook gegevens en dreigen ze die te publiceren.
- Data security
Data security is het beschermen van digitale gegevens tegen ongeoorloofde toegang, wijziging, diefstal en verlies, gedurende hun hele levenscyclus. Het richt zich op de data zelf, waar die ook staat: op een server, in de cloud of op een laptop. Bekende maatregelen zijn versleuteling, toegangsbeheer, labeling van vertrouwelijke informatie en back-ups.