SIGINT
Bijgewerkt op ยท Door Maarten van den Bos
SIGINT staat voor signals intelligence: inlichtingen die een inlichtingendienst verzamelt uit signalen en (tele)communicatie, zoals telefoon-, e-mail-, radio- en internetverkeer. In Nederland doen de AIVD en de MIVD dit samen in de Joint Sigint Cyber Unit (JSCU). Wat de diensten mogen, staat in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017.
Wat is SIGINT?
SIGINT is een van de klassieke manieren waarop een inlichtingendienst informatie verzamelt. De naam komt uit het Engels: signals intelligence, inlichtingen uit signalen. De AIVD omschrijft het kort: Sigint omvat inlichtingen die worden verzameld uit (tele)communicatie. Denk aan telefoongesprekken, e-mail, radioverkeer, satellietverbindingen en internetverkeer.
Inlichtingenvakmensen delen hun bronnen in naar herkomst. Zo staat SIGINT naast andere vormen:
| Vorm | Volledige naam | Bron van de informatie |
|---|---|---|
| SIGINT | signals intelligence | Signalen en (tele)communicatie |
| HUMINT | human intelligence | Menselijke bronnen, zoals informanten |
| OSINT | open source intelligence | Openbare bronnen, zoals websites en sociale media |
SIGINT levert ruwe gegevens op, zoals gesprekken of metadata (wie belde wie, wanneer en waar). Pas na analyse worden die gegevens inlichtingen die een beslisser kan gebruiken. Dat proces volgt de intelligence cycle.
Hoe werkt SIGINT in Nederland?
In Nederland mogen alleen de AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) en de MIVD (Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) communicatie onderscheppen voor inlichtingenwerk. Ze doen dat samen in de Joint Sigint Cyber Unit (JSCU). In juli 2014 maakte de AIVD bekend dat deze gezamenlijke eenheid van start ging, als vervolg op de Nationale Sigint Organisatie (NSO). De JSCU is gespecialiseerd in Sigint en Cyber.
De bevoegdheden staan in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017). Die wet trad op 1 mei 2018 in werking. Volgens de Rijksoverheid kregen de AIVD en MIVD daarmee extra bevoegdheden, vooral voor het verzamelen van gegevens uit telefoon-, e-mail- en internetverkeer. Artikel 48 van de Wiv 2017 geeft de diensten de bevoegdheid tot onderzoeksopdrachtgericht onderzoek van communicatie: onderscheppen van communicatie rond een onderzoeksopdracht, in plaats van rond 1 bekend persoon.
Voor het inzetten van zulke bevoegdheden is toestemming van de minister nodig, en een onafhankelijke commissie toetst of die toestemming rechtmatig is.
Voorbeeld uit de praktijk
De Wiv 2017 werd in Nederland bekend als de sleepwet, omdat critici vreesden dat de diensten op grote schaal internetverkeer zouden binnenhalen. Op 21 maart 2018 werd er een raadgevend referendum over gehouden. Van de kiezers stemde 49,44 procent tegen de wet, 46,53 procent voor en 4,03 procent blanco (bron: Kamerstuk 34588, nr. 70, 2018).
Het kabinet liet de wet toch op 1 mei 2018 ingaan, maar voegde waarborgen toe, onder meer over bewaartermijnen, het delen van gegevens met buitenlandse diensten en het gericht inzetten van bijzondere bevoegdheden. Het referendum laat zien dat SIGINT altijd een afweging is tussen nationale veiligheid en privacy.
SIGINT in de praktijk van een security-professional
SIGINT zelf is voorbehouden aan de inlichtingendiensten. Wie in dit vak wil werken, komt terecht bij de AIVD of MIVD, bijvoorbeeld als analist, taalspecialist, data scientist of netwerkspecialist. Meer daarover staat in de gids werken bij de AIVD en MIVD.
Security-professionals buiten de diensten merken het werk van de JSCU soms direct. In april 2021 zette de JSCU een basisconfiguratie voor logging in Windows op GitHub, vrij te gebruiken, zodat beheerders aanvallen van statelijke actoren eerder kunnen ontdekken. Zulke kennis sluit aan bij threat intelligence, dat wel in gewone organisaties wordt toegepast.
Veelgestelde vragen
Waar staat SIGINT voor?
SIGINT staat voor signals intelligence. Het is de verzamelnaam voor inlichtingen die een dienst haalt uit signalen en (tele)communicatie, zoals telefoon-, radio-, satelliet- en internetverkeer. In Nederland voeren de AIVD en MIVD dit samen uit in de Joint Sigint Cyber Unit.
Wat is het verschil tussen SIGINT, HUMINT en OSINT?
Het verschil zit in de bron. SIGINT haalt informatie uit communicatie en signalen. HUMINT (human intelligence) komt van menselijke bronnen, zoals informanten. OSINT (open source intelligence) gebruikt openbare informatie, zoals websites, registers en sociale media. Inlichtingendiensten combineren deze bronnen meestal.
Welke wet regelt SIGINT in Nederland?
De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) regelt wat de AIVD en MIVD mogen, ook bij het onderscheppen van communicatie. De wet trad op 1 mei 2018 in werking. Voor bijzondere bevoegdheden is toestemming van de minister nodig, die vooraf door een onafhankelijke commissie wordt getoetst.
Wat is de JSCU?
De Joint Sigint Cyber Unit (JSCU) is een gezamenlijke eenheid van de AIVD en de MIVD, gespecialiseerd in Sigint en Cyber. De AIVD maakte de start in juli 2014 bekend. De JSCU is geen zelfstandige dienst, maar een onderdeel van beide diensten.
Bronnen
- AIVD: Joint Sigint Cyber Unit AIVD en MIVD van start (2014)
- wetten.overheid.nl: Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017
- Rijksoverheid: Chronologisch overzicht Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv)
- Tweede Kamer: Kamerstuk 34588, nr. 70, reactie op uitslag referendum Wiv 2017 (2018)
- AIVD: Joint Sigint Cyber Unit on GitHub (2021)
Gerelateerde begrippen
- Inlichtingendienst
Een inlichtingendienst is een overheidsorganisatie die informatie verzamelt en analyseert over dreigingen voor de nationale veiligheid, zoals terrorisme, spionage en cyberaanvallen. Nederland heeft 2 inlichtingen- en veiligheidsdiensten: de AIVD, die onder het ministerie van Binnenlandse Zaken valt, en de MIVD van Defensie. Hun taken en bevoegdheden staan in de Wiv 2017.
- HUMINT
HUMINT staat voor human intelligence: inlichtingen die een inlichtingendienst verzamelt via menselijke bronnen. Dat zijn mensen die informatie hebben of op verzoek gaan verzamelen, zoals informanten en agenten. In Nederland werken de AIVD en de MIVD met menselijke bronnen. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 regelt wat daarbij mag.
- OSINT
OSINT staat voor open source intelligence: inlichtingen uit openbare bronnen, zoals websites, sociale media, nieuwsberichten en openbare registers. Een OSINT-onderzoeker verzamelt die informatie, controleert of ze klopt en analyseert wat ze betekent voor een onderzoeksvraag. Politie, inlichtingendiensten, journalisten en security-teams gebruiken OSINT. Openbaar betekent niet vrij te gebruiken: voor persoonsgegevens geldt de AVG.
- Intelligence cycle
De intelligence cycle is het proces waarmee een organisatie van een vraag tot een bruikbare inlichting komt. Een beslisser stelt een vraag, analisten verzamelen informatie, verwerken die tot een inlichting en delen het resultaat. De reactie van de beslisser leidt tot nieuwe vragen, waardoor het proces steeds opnieuw begint.
- Security intelligence
Security intelligence is het gebruik van inlichtingen om beslissingen over beveiliging te nemen. Het gaat om informatie over dreigingen, kwetsbaarheden en de omgeving die is verzameld, geanalyseerd en geduid. Waar threat intelligence zich richt op aanvallers, omvat security intelligence alles wat een organisatie moet weten om mensen, gebouwen, informatie en systemen te beschermen.