Werken bij de AIVD of MIVD: wat doet een inlichtingendienst

Wat doet een inlichtingendienst in Nederland?

Een inlichtingendienst verzamelt en analyseert informatie over dreigingen voor de nationale veiligheid en deelt die kennis met de regering en andere instanties. Nederland heeft 2 inlichtingen- en veiligheidsdiensten: de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).

Hun taken staan in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017). Artikel 8 van die wet geeft de AIVD onder meer als taak onderzoek te doen naar organisaties en personen die een gevaar kunnen vormen voor de democratische rechtsorde of de veiligheid van de staat, veiligheidsonderzoeken uit te voeren en onderzoek te doen naar andere landen. Artikel 10 geeft de MIVD onder meer als taak onderzoek te doen naar het potentieel en de strijdkrachten van andere mogendheden (bron: Wiv 2017).

Een inlichtingendienst is geen politie. De diensten verzamelen kennis, maar arresteren of vervolgen niemand. Zij werken volgens de intelligence cycle: van vraag naar verzamelen, analyseren en rapporteren.

Wat is het verschil tussen de AIVD en de MIVD?

Het belangrijkste verschil is het werkterrein. De AIVD richt zich op de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde; de MIVD ondersteunt de krijgsmacht en richt zich vooral op het buitenland.

Kenmerk	AIVD	MIVD
Voluit	Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst	Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Valt onder	Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties	Minister van Defensie
Wettelijke taak	Artikel 8 Wiv 2017	Artikel 10 Wiv 2017
Richt zich op	Dreigingen voor de democratische rechtsorde en de staat, zoals terrorisme, spionage en cyberaanvallen	Buitenlandse strijdkrachten en dreigingen tegen Nederland, de krijgsmacht en bondgenoten
Veiligheidsonderzoeken	Ja, volgens de Wet veiligheidsonderzoeken	Ja, voor vertrouwensfuncties bij Defensie, plus beveiligingsonderzoek bij bedrijven die voor Defensie werken
Medewerkers	Ambtenaren van de Rijksoverheid	Militairen en burgerpersoneel
Solliciteren	Via de vacaturepagina van de AIVD	Via werkenbijdefensie.nl

De diensten werken samen in de Joint Sigint Cyber Unit (JSCU), die volgens Defensie vooral data en informatie verzamelt, zowel offensief (digitale spionage) als defensief (onderzoek naar dreigingen tegen Nederland). Meer over dat werk staat bij SIGINT.

Welke functies zijn er bij de AIVD en de MIVD?

De AIVD werkt met ruim 2.000 medewerkers (bron: AIVD). Er zijn operationele functies die je alleen bij een inlichtingendienst vindt, en gangbare functies die je ook bij andere werkgevers ziet.

Volgens de AIVD werken in een team onderzoekers, documentalisten, analisten, ICT’ers en mensen die bepaalde talen spreken. Elk team heeft een eigen aandachtsgebied, bijvoorbeeld terrorisme in een deel van de wereld. De Centrale Staf heeft onder meer beleidsadviseurs, beveiligingsambtenaren, juridisch adviseurs en risicomanagers. Voor de meeste inlichtingenfuncties, zoals acquisiteur of inlichtingenofficier, bestaat geen standaardopleiding: nieuwe medewerkers volgen een interne opleiding.

De MIVD bestaat volgens Defensie uit onder meer de Centrale Staf, de Afdeling Inlichtingen, de Afdeling Operaties, de Afdeling Veiligheid en Ondersteuning, de JSCU en de afdeling Data en Informatievoorziening. De Afdeling Operaties haalt geheime informatie op uit menselijke bronnen, oftewel HUMINT.

Wie in cybersecurity werkt, vindt bij beide diensten technische functies, bijvoorbeeld in cyberonderzoek. Kennis van OSINT en threat intelligence sluit aan bij het analysewerk.

Welke eisen gelden om bij de AIVD te werken?

De AIVD stelt eisen aan opleiding en ervaring per functie, en daarnaast aanvullende eisen voor iedereen (bron: AIVD):

• Je hebt de Nederlandse nationaliteit. Een 2e nationaliteit is toegestaan.
• Je hebt in principe de afgelopen 10 jaar in Nederland gewoond.
• Heb je een partner, dan heeft die de afgelopen 5 jaar in Nederland gewoond. De Nederlandse nationaliteit is voor je partner geen eis.
• Je krijgt een Verklaring van geen bezwaar (VGB) na een A+-veiligheidsonderzoek, de meest uitgebreide variant.

In het veiligheidsonderzoek kijkt de AIVD naar jou, je persoonlijke en financiële situatie en mensen in je omgeving. De dienst onderzoekt of er omstandigheden zijn die je kwetsbaar maken, zoals voor chantage, en of je eerlijk, loyaal, integer en veiligheidsbewust bent.

De AIVD zegt iedereen welkom te heten die aan de voorwaarden voor een VGB voldoet, ongeacht culturele achtergrond, leeftijd, gender of seksuele voorkeur.

Hoe verloopt de sollicitatieprocedure in 8 stappen?

De AIVD beschrijft de sollicitatie in 8 stappen. De hele procedure kan, afhankelijk van je opzegtermijn, een paar maanden duren (bron: AIVD).

1. Stuur je cv en motivatie. Binnen 2 weken na sluiting van de vacature hoor je of je verdergaat.
2. Voer selectiegesprekken op kantoor in Zoetermeer. Een gesprek duurt 1 tot 2 uur; de gesprekken zijn meestal binnen 4 weken afgerond.
3. Doe het psychologisch onderzoek, bij bepaalde functies zoals analist of inlichtingenofficier. Dit duurt 1 tot 1,5 dag bij een extern bureau.
4. Leg aanvullende tests af bij sommige functies, zoals een medische keuring, een rijvaardigheidstest of technische tests voor ICT-functies.
5. Voer het arbeidsvoorwaardengesprek over salaris, werktijden en de geheimhoudingsplicht.
6. Onderga het A+-veiligheidsonderzoek. Dit duurt minimaal 8 weken en maximaal 6 maanden als er gegevens uit het buitenland nodig zijn.
7. Treed in dienst na een positieve uitslag van het veiligheidsonderzoek.
8. Volg de introductie van 1 tot 2 weken. Functiegerichte opleidingen kunnen tot 1 jaar duren.

Er zijn ook andere routes. Via het Rijkstraineeprogramma en het Rijks I-Traineeship kun je bij de AIVD worden geplaatst, en in sommige gevallen is een stage mogelijk. Een open sollicitatie kan ook.

Wat verdien je bij de AIVD en wat zijn de arbeidsvoorwaarden?

De AIVD maakt deel uit van de Rijksoverheid en volgt de arbeidsvoorwaarden van het Rijk. Het salaris valt in een schalensysteem van 19 schalen; de zwaarte van de functie bepaalt de schaal, en elke vacature vermeldt precies wat je verdient (bron: AIVD).

Bovenop het salaris krijg je elke maand een AIVD-toelage, als compensatie voor de beperkende omstandigheden van het werk. De hoogte hangt af van de schaal. Verder bouw je 16,37% van je jaarsalaris op als Individueel Keuzebudget (IKB), waarin onder meer vakantiegeld en eindejaarsuitkering zitten. Bij een fulltime dienstverband krijg je 144 verlofuren en 64 flexibele uren per jaar. Je bouwt pensioen op bij het ABP.

Bedragen noemen we hier niet: die staan per functie in de vacature op Werken voor Nederland, onder het kopje Arbeidsvoorwaarden.

Hoe geheim is werken bij een inlichtingendienst?

Het feit dat je bij de AIVD werkt, is geen staatsgeheim. De inhoud van je werk is dat wel. Iedereen bij de AIVD heeft een vertrouwensfunctie en een geheimhoudingsplicht; de Wiv 2017 verbiedt het openbaar maken van bijvoorbeeld informatie over bronnen (bron: AIVD).

De AIVD werkt volgens het need-to-know-principe: je hebt alleen toegang tot informatie die je voor je eigen werk nodig hebt. Iemand in een cyberteam weet dus niet alles van een terrorismeonderzoek. De meeste AIVD’ers vertellen buiten het werk meestal niet wat ze doen. De dienst adviseert ook om tijdens de sollicitatie niet met anderen over je interesse te praten, omdat kwaadwillenden daardoor belangstelling voor jou of je omgeving kunnen krijgen.

Er zijn meer beperkingen. Reizen naar sommige landen en bepaalde publieke optredens kunnen niet. Thuiswerken is vanwege de vertrouwelijkheid vaak eerder uitzondering dan regel.

Hoe ziet het werk van de MIVD eruit in de praktijk?

Een openbaar voorbeeld laat zien wat de MIVD doet. Op 6 februari 2024 maakte de MIVD bekend dat de dienst Chinese cyberspionage in Nederland had blootgelegd (bron: Defensie, 2024).

De MIVD vond geavanceerde malware op FortiGate-systemen van Fortinet, apparatuur waarmee gebruikers op afstand werken. De malware zat op een losstaand netwerk van de krijgsmacht voor ongerubriceerd onderzoek en ontwikkeling, en veroorzaakte geen schade aan het Defensienetwerk. De aanvaller misbruikte een bekende kwetsbaarheid om een achterdeur te installeren. Volgens de MIVD was een Chinese statelijke actor verantwoordelijk.

Het was de eerste keer dat de MIVD een technisch rapport over de werkwijze van Chinese hackers openbaar maakte. De dienst deelde de kenmerken via het NCSC, zodat andere organisaties konden nagaan of zij slachtoffer waren. Zo verbindt inlichtingenwerk zich met de dagelijkse praktijk van security intelligence in bedrijven.

Welke opleiding helpt je bij een baan bij een inlichtingendienst?

Voor inlichtingenfuncties bestaat geen vaste vooropleiding; de AIVD leidt nieuwe medewerkers intern op. De opleidings- en ervaringseisen staan per functie in de vacature (bron: AIVD). Voor technische functies, zoals in cyberonderzoek of ICT, helpt een opleiding in ICT of cybersecurity. Wat de AIVD bij elke functie belangrijk vindt, is affiniteit met het werkveld en het vermogen om snel verbanden te leggen tussen situaties, vraagstukken of gegevens.

Wie zich wil voorbereiden op het analysewerk, kan leren werken met openbare bronnen. De gids OSINT leren laat zien hoe je dat legaal doet, en de vergelijking op OSINT-opleidingen toont cursussen. Buiten de overheid gebruiken bedrijven dezelfde vaardigheden, bijvoorbeeld als SOC-analist of in een threat intelligence-team.

Veelgestelde vragen

Wat heb je nodig om bij de AIVD te werken?

Je hebt de Nederlandse nationaliteit nodig (een 2e nationaliteit mag) en je woont in principe al 10 jaar in Nederland. Een partner moet de afgelopen 5 jaar in Nederland hebben gewoond. Daarnaast gelden opleidings- en ervaringseisen per functie, en je ondergaat een A+-veiligheidsonderzoek.

Welke banen zijn er bij de AIVD?

De AIVD heeft operationele functies, zoals analist, onderzoeker, acquisiteur en inlichtingenofficier, en gangbare functies, zoals jurist, ICT’er, communicatieadviseur, beleidsadviseur en inkoper. Voor de meeste inlichtingenfuncties bestaat geen standaardopleiding. Nieuwe medewerkers volgen daarvoor een interne opleiding bij de dienst.

Is werken bij de AIVD geheim?

Dat je bij de AIVD werkt, is geen staatsgeheim, maar de inhoud van je werk wel. Medewerkers hebben een geheimhoudingsplicht en werken volgens het need-to-know-principe. De meeste AIVD’ers vertellen buiten het werk niet wat ze precies doen. De AIVD adviseert ook om niet over je sollicitatie te praten.

Hoeveel verdient een AIVD agent?

Het salaris volgt het schalensysteem van de Rijksoverheid met 19 schalen. De zwaarte van de functie bepaalt de schaal, en elke vacature vermeldt het salaris. Daarbovenop komt een maandelijkse AIVD-toelage en een Individueel Keuzebudget van 16,37% van het jaarsalaris.

Wat is het verschil tussen de AIVD en de MIVD?

De AIVD valt onder de minister van Binnenlandse Zaken en richt zich op dreigingen voor de democratische rechtsorde en de staat. De MIVD valt onder de minister van Defensie, ondersteunt de krijgsmacht en richt zich vooral op het buitenland. Beide diensten volgen de Wiv 2017 en werken samen in de JSCU.